De komst van Sinterklaas spreekt tot de verbeelding: een goedheiligman die aankomt met de stoomboot, pieten die pakjes brengen en samen pepernoten bakken en eten.
Maar vroeg of laat komt er dat moment waarop je als ouder denkt: Wanneer vertel ik mijn kind dat Sinterklaas niet echt bestaat?
Ik neem je mee in de ontwikkeling van fantasie en werkelijkheid bij jonge kinderen.
Fantasie en werkelijkheid lopen door elkaar
Volgens de ontwikkelingspsychologie bevinden peuters en kleuters zich in de zogenoemde preoperationele fase van hun ontwikkeling. In deze periode (ongeveer tussen 2 en 6 jaar) is de grens tussen fantasie en werkelijkheid nog vaag. Een kleuter kan met volle overtuiging geloven dat knuffels kunnen praten, dat monsters onder het bed wonen en dat Sinterklaas écht met zijn paard over de daken rijdt.
Als de juf of meester van een kleuterklas zich voor de ogen van de kinderen verkleed tot Sinterklaas, dan gaan kleuters daar volledig in mee; juf of meester is weg en Sinterklaas is er.
Voor jonge kinderen zijn verhalen en rollenspellen dus een belangrijk onderdeel van hun fantasierijke belevingswereld. Het versterkt hun verbeeldingskracht en helpt in het begrijpen van abstracte thema’s als geven en delen.
Wanneer kinderen beginnen te twijfelen
Rond de leeftijd van 7 tot 9 jaar beginnen kinderen realistischer te denken. Ze stellen kritische vragen:
“Hoe kan Sinterklaas in één nacht bij iedereen komen?”
“Waarom lijkt de Sint op school op papa’s collega?”
Dat is een natuurlijk teken dat hun denkvermogen zich ontwikkelt.
Wanneer vertel je het?
Een goed moment om dit te doen, is rond de leeftijd van vijf jaar. Op deze leeftijd beginnen kinderen beter te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit, maar hun fantasie speelt nog steeds een grote rol. Dat betekent dat je gerust eerlijk kunt zijn zonder de magie van het feest te verliezen.
Sommige ouders zijn bang voor reacties van anderen; dat hun kind misschien “het geheim” verklapt. Toch is dat geen reden om je zorgen te maken. Op vijfjarige leeftijd lopen fantasie en werkelijkheid nog volop door elkaar. Kinderen kunnen prima meedoen met het spel van Sinterklaas, ook al weten ze dat het een verhaal is. Ze genieten nog net zo hard van de spanning, het strooigoed en de pakjesavond.
Je kunt dit bijvoorbeeld als volgt begeleiden; een voorbeeld uit mijn gezin, een gesprek tussen twee kinderen van 6 jaar.
‘Heb jij het Sinterklaasjournaal ook gezien?’ vraagt de vriend. ‘Ja!’ zegt mijn zoon. ‘Pietje Paniek was er ook hè?!’ zegt de vriend. ‘Weet je wel wie Pietje Paniek is?’ vraagt mijn zoon, ‘dat is Jochem Myjer!’
‘Nee, joh,’ reageert de vriend, ‘dat is Pietje Paniek.’ Mijn zoon kijkt mij aan. ‘Volgens mij kent jouw vriend Jochem Myjer nog niet,’ zeg ik. ‘Voor hem is Pietje Paniek gewoon Pietje Paniek.’
Waarop ik het gesprek weer opentrek, ‘Pietje Paniek moest een puzzel pakken voor Sinterklaas, hè?’ De twee jongens vervolgen hun gesprek en borduren verder op het verhaal met Pietje Paniek.
Hoe vertel je het?
Er is geen perfect moment of vaste leeftijd; het hangt vooral af van je kind. Als je kind een sterke fantasie heeft en geniet van de magie, kun je overwegen om nog even te wachten. Als je kind juist veel stress of angst ervaart rond Sinterklaas, kan het een verlichting zijn om de werkelijkheid te onthullen, om de rust te bewaren.
Een paar tips kunnen helpen:
- Heb er al eens over als het Sinterklaasfeest nog helemaal niet actueel is, dus bijvoorbeeld in de zomervakantie. Of als je naar een toneelstuk gaat. Laat ze op verschillende manieren kennis maken met toneelspel, verkleedpartijen, etc.
- Houd het warm en positief. Vertel het verhaal van de bisschop van Mira, op wie we dit feest baseren.
- Laat het gevoel van magie bestaan. Ook als ze weten dat de Sint niet letterlijk bestaat, kunnen kinderen nog steeds genieten van de sfeer, liedjes en tradities.
Een nieuwe fase
Het moment waarop je kind ontdekt dat Sinterklaas niet echt bestaat, markeert niet het einde van het feest, maar een nieuwe fase. Het is een kans om samen te praten over traditie, verbeelding en het plezier van geven. En tegelijk kun je de magie van het verhaal nog steeds samen beleven.
